Stoombierbrouwerij De Pen

Categorie: bierbrouwerij
Groep : Onafhankelijk
Opgericht: 1640
Gesloten: 1920
Rijen
Provincie: Noord-Brabant
Eigenaar/directeur: S.J.J. Brouwers
Brouwmeester: S.J.J. Brouwers

Over de brouwerij

De tekst over Brouwerij De Pen is integraal overgenomen uit het BAV-journaal van oktober 2004.

Het leven van bierbrouwer Thomas Houtepen in Rijen was niet gemakkelijk. Rondtrekkende soldaten uit Antwerpen kwamen langs bij de brouwerij en wilden bier drinken, maar de verteringen betalen was niet hun sterkste kant. De brouwer, die voordat hij in 1640 een brouwerij begon, al een taverne bezat kon maar beter aan het verzoek voldoen, want anders werd er geplunderd. Uiteindelijk werden de onkosten door de herbergier bij de gemeente gedeclareerd en door de gehele bevolking gedragen.
In 1663 en 1666 waren het jagers van de Prins van Oranje, Heer van Breda, die eveneens vertrokken zonder af te rekenen bij Houtepen. Tijdens die bezoeken verteerde het gezelschap voor 17 gulden, 10 stuivers en 2 oort, zo blijkt uit de dorpsrekeningen. Voor die tijd een heel aardig bedrag. De herberg van Houtepen werd ook gebruikt voor het opmaken van de dorpsrekeningen en andere gemeentelijke activiteiten. Ook deze verteringen werden in rekening gebracht. Zo werd in 1675 aan de weduwe Thomas Adriaensen Houtepen een bedrag betaald van zevenendertig gulden en veertien stuivers "over verteringen en gelagen, in het begaen van de schouleijen calangereringe, optekenen van het hooftgeld (belasting) te henne huijse gedaen". De leijen (waterlopen) werden ieder jaar door de schepenen geschouwd (bekeken) of ze voldoende schoon waren gemaakt. Dat was de plicht van de eigenaren. Was dat niet in orde dan moest de betreffende eigenaar op het matje komen bij de schepenen in de herberg en kreeg een berisping of boete (calangeren). Het schouwen van de waterlopen wordt nog steeds gedaan en ook nu krijgt de eigenaar een boete, maar hoeft daarvoor niet meer naar een herberg.

In 1691 werden de zonen Corstiaen en Bartholomeus Houtepen eigenaar van de brouwerij en taverne. Tot 1700 werkte Corstiaen (zijn broer was al overleden) als brouwer. Zijn neef Thomas betaalde hem vanaf die tijd alimentatie. Als tegenprestatie droeg Corstiaen het onroerend goed over aan zij neef. Thomas Houtepen was behalve brouwer ook schepen (wethouder). In 1714 betaalde hij 33 gulden bierimpost (belasting) op de omzet van het bier. De in 1751 geboren Peter Houtepen maakte de komst van de Fransen mee met hun leuze "vrijheid, gelijkheid en broederschap". De gemeente betaalde in 1796 een bedrag van 34 gulden en 12 stuivers voor verteringen gedaan bij het planten van vrijheidsboom in Rijen.
Bierbrouwerij De Pen was in 1843 de grootste van vijf brouwerijen in de gemeente met een productie van 590 vaten per jaar. Het bier werd tot ver buiten de gemeentegrenzen afgezet. Zelfs werd er bier verkocht naar Holland. Tijdens de Belgische opstand in 1830 (zuidelijk Nederland maakte zich los van Holland) waren er veel militairen in Brabant gelegerd. Om moeilijkheden met vervoer te voorkomen vroeg Christoffel Houtepen aan de opperbevelhebber van het leger te velde een pas voor zijn knecht om "zoo heen als terug naar Baarle te mogen rijden ter vervoering van bieren". Omdat Brabantse bieren ongehinderd in Baarle-Nassau mochten worden ingevoerd vond de commandant het een beetje verdacht en vroeg, voor hij de pas verstrekte, inlichtingen bij de gemeente of het toch niet de bedoeling was om bier te smokkelen.
Tot 1844 bleef de herberg en bierbrouwerij in het bezit van de familie Houtepen (zes generaties). Christoffel Houtepen verkocht de panden aan Jan Baptist Brouwers, bierbrouwer in Gilze. Tot 1852 brouwde hij bier in het pand in Rijen. In dat jaar liet hij een nieuwe brouwerij bouwen. Zoon Sebastiaan Brouwers was zijn opvolger. Hij liet in 1881 een stoommachine plaatsen, die in 1894 werd vervangen door een petroleummotor. Gemiddeld werkte er vier knechten in de brouwerij. In 1883 had de brouwer een overeenkomst voor de levering van "vers drinkwater gedurende één dag ten behoeve van de troepen op bivak nabij Rijen, voor de prijs van 65 gulden".
De herberg van de familie Brouwers werd zowel bezocht door inwoners van Rijen als uit de omliggende plaatsen. Tijdens de kermis van 1855 was er een voorval dat de archieven haalde. Toen de Gilse veldwachter Godefridus van den Corput 's avonds tijdens zijn rondgang op de Rijense kermis een gerucht hoorde ging hij naar de herberg van Jan Baptist Brouwers naast de kerk. "Daar bevonden zich 8 à 10 beschonken personen woonachtig te Dongen en Oosterhout welke zich luidruchtig en ongeregeld gedroegen. Op aanmaning van de veldwachter om zich rustig te gedragen werd hij lastig gevallen door kloppen op zijn schouders en stoten tegen de borst, waardoor hij zich genoodzaakt voelde dien persoon naar buiten te verwijderen. Daarop bedreigde de overige onbekende personen de veldwachter zodanig dat hij door van zijn stok en sabel gebruik te maken zich van hen heeft kunnen ontdoen".
Brouwers overleedt in 1924 en werd opgevolgd door zijn zoon Adrianus. Voor zijn andere zonen had hij een leerlooierij opgericht. Het bedrijf (limonadefabriek en drankhandel) werd nog tot 1964 door de familie Brouwers beheerd. Daarna werd de zaak overgedaan aan De Drie Hoefijzers in Breda, waar al sinds de twintiger jaren bier van werd betrokken.
Het zogenoemde "Brouwershuis" naast de kerk werd in 1979 aangekocht door de Rabobank om op die plaats een bankgebouw te realiseren. Het enige wat nog rest van de brouwerij, is een oude waterput uit de beginperiode, die tijdens de sloop werd gevonden. De put is als aandenken geplaatst op de hoek Mariastraat-Hoofdstraat.

cambrinus

E-mail: info@cambrinus.nl
URL: http://www.cambrinus.nl

Laatste update:  (GMT +1)

copyright © 1988 - 2010 Cambrinus.nl. Alle rechten voorbehouden.