Wandelen over de bierkaai. Bierhistorische gids van Utrecht
Titel: Wandelen over de bierkaai. Bierhistorische gids van Utrecht. |
 |
Wat vindt de uitgeverij
Het boek
Dat Utrecht een belangrijke biernijverheid heeft gekend was tot nu toe een goed bewaard geheim. Toch heeft de Domstad in vroeger eeuwen zeker zestig brouwerijen geteld. De vertrouwde geur van mout moet eeuwenlang als een weeïge deken over de oude vestingstad hebben gehangen. Vrijwel alle brouwerijen stonden aan de Oudegracht, waar het water rechtstreeks uit de gracht in de bierketels werd geschept. Bier was van groot belang voor Utrecht, niet alleen omdat het door iedereen dagelijks in grote hoeveelheden werd gedronken, maar ook voor de stedelijke economie, die voor een groot deel draaide op de inkomsten uit de bieraccijnzen. De laatste brouwerij aan de Oudegracht, De Boog, werd in 1897 gesloten, weggeconcurreerd door de grote industriële brouwers, die met hun Beijersche bieren de markt veroverden. Zoals brouwerij De Krans, die tot 1930 produceerde in een imposant gebouw aan de Croeselaan. In deze gids wandelt Kees Volkers door de bierhistorie van de Domstad. Die wandeling voert voor een groot deel langs de schitterende Oudegracht, waar nog altijd sporen uit het bierverleden aanwezig zijn. Tussendoor wordt een uitstapje gemaakt de provincie in. Ondertussen vertelt de schrijver over de strijd van de gildebrouwers met kloosterbrouwers, thuisbrouwers en buiten- brouwers, de geleidelijke achteruitgang van de brouwnijverheid, de overrompeling door de Beijersche bieren, en de ondergang van de laatste brouwer in de 20ste eeuw. Maar ook over de opmerkelijke revival van de biercultuur van de laatste decennia. Inmiddels telt Utrecht weer twee actieve brouwerijen, waaronder één aan de Oudegracht!
De auteur
Geen vermelding.
Wat vindt Cambrinus.nl
Vrijdag 27 oktober bezocht ik het PINT Bokbierfestival en maakte daar, als gebruikelijk, een praatje met Willem Verboom van Bierboom.nl en tevens medewerker van Cambrinus.nl. Tot mijn grote verbazing trof ik daar een boek aan waarvan ik niet wist dat het in de pijpleiding zat. Een bierhistorische gids van Utrecht. Bier en Utrecht? Is daar een boek over te schrijven van maar liefst 180 pagina's? Niets blijkt minder waar! Dit fantastisch uitgevoerde boek, rijkelijk gelardeerd met mooie full-color foto's gedrukt op stevig papier voert je terug in de tijd dat de bier ook in een stad als Utrecht de volksdrank bij uitstek was. Kees Volkers is de auteur. Kees Volkers? Frank Boogaard (Over Godennat en moutpulp, 1994), Peter van der Arend (Nederlandse Bierbrouwerijen. Een rondreis langs alle bierbrouwerijen van Nederland, 2005), Ton van Opstal (Het Bierboek, 2007) en IJdo Bosma (Biercultuur in Nederland, 2006) zijn een paar bekende Nederlandse auteurs van bierboeken die hun sporen voor het verschijnen van hun boek al ruimschoots hadden verdiend. Maar Kees Volkers?
Eens kijken wat de inhoudsopgave van het boek ons prijsgeeft over de inhoud:
Historie
Utrecht bierstad?
Vloeibaar graan
Bier als levensbron
Bieren en brouwers
Brouwerijen in de 17e en 18e eeuw
Bierbrouwers buiten de poort
Bier uit Beieren
Het bier is weer best!
Wandelen over de Bierkaai
Brouwerijen aan de Oudegracht
De inhoudsopgave maakt me nieuwsgierig en ik blader snel verder. Het eerste hoofdstuk, Utrecht bierstad?, geeft direct een antwoord op de vraag die ik mijzelf stelde bij het lezen van de titel van het boek. Utrecht telde in de 15e en 16e eeuw ongeveer 60 brouwerijen, allen gevestigd aan de Oude Gracht. Dit aantal is natuurlijk niet te vergelijken met biersteden als Gouda, Delft en Haarlem. Toch is 60 brouwerijen een respectabel aantal brouwerijen voor die tijd. Dat aantal was in 1830 geslonken tot slechts een tweetal brouwerijen, namelijk Den Aker en De Boog. Brouwerijen die ooit tot de grootste van de stad behoorden. De Boog sloot in 1897 haar poorten. Een nieuwe brouwerij was Beiersch Bierbrouwerij De Krans. Deze brouwerij groeide snel door toepassing van de Beierse brouwmethode. In 1930 werd deze brouwerij echter overgenomen door de Zuid Hollandse Bierbrouwerij (ZHB) waarmee de bierhistorie van Utrecht werd afgesloten. Dit bleek echter tijdelijk, want 60 jaar later, in 1990, werd Stoombierbrouwerij Oudaen opgericht en 7 jaar later, in 1997, werd Brouwerij De Leckere opgericht. Hoewel laatstgenoemde brouwerij in 2001 verhuisde naar het naburige De Meern (Gemeente Utrecht) gaf de bierstad Utrecht toch weer huisvesting aan twee heuse bierbrouwerijen.
Het tweede hoofdstuk is het onvermijdelijke hoofdstuk over de herkomst van bier. Het beschrijft beknopt de historie van bier. Maar er wordt een stapje extra gedaan: aan de hand van de tekening van brouwer Jacobus Buijs van de 18e eeuwse brouwerij De Witte Hengst in Klundert krijgen we een aardig inzicht in de toenmalige brouwerij.
Het derde hoofdstuk, Bier als levensbron, is uitzonderlijk goed gedocumenteerd en zeer leerzaam. Biermaten, bieraccijnzen, soorten bieren en het Utrechtse brouwersgilde dat in 1433 werd opgericht passeren onder meer de revue. Uitvoerig wordt er ingegaan op de opkomst en ondergang van de Utrechtse brouwerijen. De auteur probeert één en ander aan de hand van feiten te verklaren en dat leest heerlijk weg.
Het vierde hoofdstuk, Bieren en brouwers, gaat over zelfbrouwers, kloosterbrouwerijen, brouwen op het platteland, de bieroproeren, het tapverbod, schaalvergroting en liberalisering. Opnieuw kom ik tot de conclusie dat dit boek uitzonderlijk goed is gedocumenteerd en daarvan zijn er de afgelopen 100 jaar slechts een paar van verschenen. Kees is dan ook niet zomaar een schrijver, hij heeft een indrukwekkende reeks boeken geschreven op verschillende gebieden zo blijkt uit de lijst met boekpublicaties van Kees Volkers. De door Niels Bongers getekende illustratie van een 18e eeuwse brouwerij (gebaseerd op de eerder genoemde tekening van Jacobus Buijs) op pagina 44 is uniek!
Het vijfde hoofdstuk, Brouwerijen in de 17e en 18e eeuw, verhaalt uitgebreid over de gunstige ligging van brouwerijen aan de Oude Gracht (brouwwater in overvloed) en de keerzijde de Oude Gracht (erbarmelijke waterkwaliteit). Ook dit hoofdstuk gaat weer de diepte in. Beroemde en beruchte Utrechtse brouwersgeslachten passeren de revue. Waar haalt Kees deze feiten toch allemaal vandaan? Navraag bij de auteur leert mij dat Kees een betrouwbare bierbron heeft gevonden in een medewerker van het Utrechts archief. Bovendien is Kees zelfstandig journalist en gespecialiseerd in cultuurhistorie en industrieel erfgoed. Dat verklaart een hoop!
Het zesde hoofdstuk, Bierbrouwers buiten de poort, geeft een uitgebreide opsomming van brouwerij in de nabije omgeving van de stad Utrecht. Al deze brouwerijen kwamen en gingen. Geen van hen wist het hoofd boven water te houden.
Het zevende hoofdstuk, Bier uit Beieren, gaat over de verpilsing. Het behoeft de bierkenner geen betoog dat de opkomst van de Beierse bieren een ware kaalslag tot gevolg heeft gehad onder de brouwerijen. De vereiste hoge investeringen waren door de meeste (kleine) brouwerijen niet op te brengen. Het is eten of gegeten worden. In Utrecht was dat niet anders.
Het achtste hoofdstuk is getiteld Het bier is weer best naar de slogan die door het Centraal Brouwerij Kantoor na de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt om het vertrouwen in de kwaliteit van het Nederlands bier te herstellen. Hoe dat zijn weerslag heeft gekregen op de Utrechtse biercultuur wordt in dit hoofdstuk uiteengezet. Welke Utrechtse bierliefhebber kent niet de bierspeciaalzaak Bert's Bierhuis en biercafé's bij uitstek: Café Jan Primus en Café Ledig Erf. Het verhaalt over de Utrechtse Stoombierbrouwerij Oudaen en Brouwerij De Leckere.
Save the best for last , moet Kees Volkers gedacht hebben. Het wandelen over de bierkaai gaat nu pas echt beginnen. Ondersteund door een handige uitvouwbare plattegrond waarop alle (voormalige) Utrechtse brouwerijen gelegen aan de Oude Gracht zijn aangetekend maak ik in gedachten een wandeling door Utrecht. Verbluffend gedetailleerd passeert iedere brouwerij de revue. Deze wandeling wil ik in werkelijkheid maken! Kees heeft mij beloofd dat wij dat binnenkort ook daadwerkelijk gaan doen. Dat moet welhaast nostalgische gevoelens oproepen wanneer, al wandelend langs de Oude Gracht, brouwerijen van weleer worden gepasseerd en wij onder het genot van een goed glas gerstenat in een Utrechts Café zullen praten over brouwerijen en bieren in het algemeen en die van Utrecht in het bijzonder.....
Ik sluit het boek, draai het om en begin opnieuw. Dit naslagwerk krijgt een mooi plekje op mijn bierboekenplank, een plek die een uitgave als deze verdiend. Dit boek mag namelijk niet ontbreken in de boekencollectie van een Utrechter noch in de boekencollectie van de bierkenner en -liefhebber. Kopen dus!
Liefhebbers kunnen een door Kees Volkers gesigneerd exemplaar bestellen via info@cambrinus.nl.
Jan Ausems
E-mail: info@cambrinus.nl
URL: http://www.cambrinus.nl
Laatste update: (GMT +1)
copyright © 1988 - 2002 Cambrinus.nl. Alle rechten voorbehouden.